रसुवा– धार्मिक आस्था, प्राकृतिक सौन्दर्य र जैविक विविधताले समृद्ध रसुवाको प्रसिद्ध तीर्थस्थल गोसाइँकुण्डमा आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको आगमन पुनः बढ्न थालेको छ । गत भदौ १० गते भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीका कारण सडक तथा पदमार्गमा क्षति पुगेपछि प्रभावित बनेको पर्यटन क्षेत्र आवागमन सहज भएसँगै क्रमशः पुरानै लयमा फर्किन थालेको हो ।
गोसाइँकुण्ड गाउँपालिकाका अध्यक्ष कैसाङ नुर्पु तामाङले बाढीबाट प्रभावित पर्यटन गतिविधि विस्तारै चलायमान हुन थालेको बताए । पर्यटकको आगमन बढेसँगै होटल व्यवसायी, पथप्रदर्शक, यातायात मजदुर तथा स्थानीय साना व्यवसायीलाई राहत मिल्न थालेको उनको भनाइ छ ।
‘बाढीपछि केही समय पर्यटकीय गतिविधि ठप्पजस्तै भएको थियो । अहिले बाटोघाटो सहज बन्दै गएपछि आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक आउन थालेका छन्,’ अध्यक्ष तामाङले भने । उनका अनुसार गाउँपालिकाले पदमार्गको मर्मतसम्भार गर्नुका साथै पर्यटकको सुरक्षा र सहजताका लागि आवश्यक समन्वय गरिरहेको छ ।
लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जका सूचना अधिकारी एवं संरक्षण अधिकृत गणेशप्रसाद तिवारीले बाढीपछि अवरुद्ध भएको आवागमन सहज हुन थालेसँगै गोसाइँकुण्ड क्षेत्रमा पर्यटकको चहलपहल बढेको बताए । निकुञ्जले यस क्षेत्रको प्राकृतिक वातावरण र जैविक विविधता संरक्षणका लागि विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको उनले जानकारी दिए ।
नागरिक समाज रसुवाका अध्यक्ष बाबुलाल तामाङले सडक तथा पदमार्गको अवस्था सुधार हुँदै गएपछि गोसाइँकुण्ड आउने तीर्थयात्री र पदयात्रीको सङ्ख्या बढ्न थालेको बताए । बाढीले यातायात तथा पदयात्रा मार्गमा क्षति पुर्याउँदा केही समय पर्यटन गतिविधि प्रभावित भएको उनले उल्लेख गरे ।
स्थानीय होटल व्यवसायी सन्तोष घलेका अनुसार पछिल्लो समय गोसाइँकुण्ड पुग्ने आन्तरिक पर्यटक र युवापुस्ताको आकर्षण बढ्दै गएको छ । विगतमा जनैपूर्णिमा र गङ्गादशहराका अवसरमा मात्रै तीर्थयात्रीको बढी चहलपहल हुने गरे पनि अहिले वर्षभरि नै पदयात्रा तथा घुमफिरका लागि पर्यटक आउने गरेको उनले बताए ।
पदयात्रा मार्गको दिगो स्तरोन्नति, सञ्चार सुविधाको विस्तार र आधारभूत पूर्वाधार विकास गर्न सके गोसाइँकुण्डको पर्यटन थप विस्तार हुने घलेको भनाइ छ । यसले स्थानीयको रोजगारी र जीविकोपार्जनमा सुधार ल्याउनुका साथै राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा समेत योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ ।
लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र अवस्थित गोसाइँकुण्ड समुद्री सतहबाट चार हजार ३८० मिटर उचाइमा रहेको छ । गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका–६ मा पर्ने यो कुण्ड करिब १३ दशमलव ८० हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ । यसको लम्बाइ ६२५ दशमलव ५५ मिटर, चौडाइ ३०२ मिटर र गहिराइ २६ मिटर रहेको छ । कुण्डमा करिब १४ लाख ७२ हजार घनमिटर पानी रहेको बताइन्छ ।
हिन्दू तथा बौद्ध धर्मावलम्बीको साझा आस्थाको केन्द्रका रूपमा रहेको गोसाइँकुण्डको धार्मिक महत्त्व प्राचीनकालदेखि नै रहँदै आएको छ । हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार समुद्र मन्थनका क्रममा निस्किएको कालकूट विष सेवन गरेपछि त्यसको डाहा शान्त पार्न भगवान् शिवले त्रिशूल प्रहार गरी पहरा फुटाएर पानी निकालेका थिए । त्यही पानीबाट गोसाइँकुण्ड बनेको धार्मिक विश्वास छ । त्रिशूल प्रहारबाट पानी निस्किएको जनविश्वासका कारण यस क्षेत्रलाई त्रिशूलधारासँग पनि जोडेर हेर्ने गरिन्छ ।
गोसाइँकुण्डलाई विभिन्न समुदायले आ–आफ्नै नामले चिन्ने गरेका छन् । तामाङ समुदायले ‘ग्यो’ वा ‘छोकर’, शेर्पा समुदायले ‘घ्यो’, तिब्बती समुदायले ‘छो’ र नेवार समुदायले ‘शिलु’ भन्ने गर्दछन् ।
गोसाइँकुण्ड आसपासमा भैरवकुण्ड, सरस्वतीकुण्ड, सूर्यकुण्ड, चन्द्रकुण्ड, दूधकुण्ड र गणेशकुण्डलगायतका अन्य कुण्ड पनि रहेका छन् । यस क्षेत्रको ऐतिहासिक अमरसिंह गुफा तथा तामाङ समुदायको मौलिक संस्कृति पर्यटकका लागि थप आकर्षणका विषय हुन् ।
यस क्षेत्रको पारिस्थितिकीय महत्त्वलाई दृष्टिगत गर्दै सन् २००७ सेप्टेम्बर २३ अर्थात् २०६४ साल असोज ५ गते गोसाइँकुण्डलाई रामसार सूचीमा सूचीकृत गरिएको थियो । यहाँ हिमचितुवा, रातो हाब्रे, कस्तुरी मृग र हिमाली थारलगायतका वन्यजन्तु तथा लालीगुराँस, सुनाखरी र विभिन्न हिमाली वनस्पति पाइन्छन् ।
नेपालकै प्रमुख धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा परिचित गोसाइँकुण्डले हेलम्बु, लाङटाङ र तामाङ सम्पदा मार्गलाई समेत जोडेको छ । विशेषगरी जेठ–असारमा पर्ने गङ्गादशहरा र साउन–भदौमा पर्ने जनैपूर्णिमाका अवसरमा यहाँ ठूलो मेला लाग्ने गर्दछ । बालाचतुर्दशीमा समेत विशेष धार्मिक अनुष्ठान हुने गरेको रसुवाका पुरोहित टङ्कप्रसाद ढकालले बताए ।
