लमजुङ । बेँसीसहर नगरपालिका–१० बाँझाखेतमा मस्र्याङ्दी नदी किनारको जग्गामा तीन युवाले सुरु गरेको ड्रागन फ्रुटखेती व्यावसायिक कृषिको सम्भावनाको उदाहरण बनेको छ ।
कागतीखेतीबाट अपेक्षित आम्दानी लिन नसकेपछि इन्द्र घले, योगबहादुर घले र रामबहादुर गुरुङले वैकल्पिक खेतीका रूपमा ड्रागन फ्रुटखेती सुरु गरेका हुन् । तीनै जनाले जनही रु तीन लाख लगानी गर्ने सहमति गरी ४० रोपनी जग्गा २० वर्षका लागि भाडामा लिएका थिए । उत्पादन सुरु भएपछि प्रतिरोपनी वार्षिक रु चार हजार भाडा तिर्ने सहमति भएको इन्द्र घलेले बताए ।
सुरुमा करिब एक रोपनीमा ६०० कागतीका बिरुवा लगाइएको थियो । तर, बलौटे माटोका कारण कागतीबाट अपेक्षित आम्दानी हुन सकेन । विसं २०७५/७६ तिर सामाजिक सञ्जालमार्फत ड्रागन फ्रुटखेतीबारे जानकारी पाएपछि उनीहरू यसतर्फ आकर्षित भएका थिए ।
विसं २०७७ चैतमा दमौलीबाट बिरुवा ल्याएर ५० वटा पिलरबाट ड्रागन फ्रुटखेती सुरु गरिएको थियो । सुरुमा १५–१६ जना मिलेर खेती गर्ने योजना रहे पनि व्यवस्थापन तथा निर्णय प्रक्रियामा कठिनाइ हुने देखिएपछि अन्ततः तीन जनाले मात्रै खेतीलाई निरन्तरता दिएका हुन् ।
ड्रागन फ्रुटसँगै उनीहरूले खुर्सानी र तरबुजाखेती पनि गरेका छन् । करिब दुई रोपनीमा लगाइएको खुर्सानी पहिलो वर्ष १० क्विन्टल र दोस्रो वर्ष ४० क्विन्टल उत्पादन भएको थियो । तर, मृगले बालीमा क्षति पुर्याउन थालेपछि खुर्सानीखेती बन्द गरिएको घलेले बताए ।
त्यस्तै, पहिलो वर्ष करिब ४० क्विन्टल तरबुजा उत्पादन हुँदा रु दुई लाख ५० हजार आम्दानी भएको थियो । सुरुमा आठ रोपनीमा गरिएको तरबुजाखेती अहिले पाँच रोपनीमा सीमित गरिएको छ ।
ड्रागन फ्रुटको उत्पादन भने वर्षेनी बढ्दै गएको छ । विसं २०८० मा करिब एक क्विन्टल उत्पादन भएकोमा २०८१ मा दुई क्विन्टल र २०८२ मा पाँच क्विन्टल उत्पादन भएको थियो । यस वर्ष बिरुवा थप परिपक्व भएकाले करिब १५ क्विन्टल उत्पादन हुने अपेक्षा गरिएको घलेले बताए ।
उनका अनुसार हालसम्म ड्रागन फ्रुट बिक्रीबाट करिब रु १२ लाख आम्दानी भइसकेको छ । उत्पादन प्रतिकिलो रु ४५० का दरले बिक्री भइरहेको छ । हाल करिब ५०० पिलरमा ड्रागन फ्रुटखेती गरिएको छ भने खेतीमा अहिलेसम्म करिब रु ३० लाख लगानी भइसकेको छ ।
कृषि विकास कार्यालय लमजुङका प्रमुख किरण सिग्देलका अनुसार जिल्लामा करिब १० हेक्टर क्षेत्रफलमा ड्रागन फ्रुटखेती भएको अनुमान छ । आधिकारिक तथ्याङ्क नभए पनि यसको व्यावसायिक उत्पादन र विस्तारका लागि थप अध्ययन आवश्यक रहेको उनले बताए ।
उनका अनुसार पानी नजम्ने बलौटे माटोमा ड्रागन फ्रुटखेती राम्रो हुने सम्भावना छ । घरआँगन, टारी तथा प्रयोगविहीन जग्गामा समेत खेती गर्न सकिने भएकाले यसको विस्तारको सम्भावना रहेको उनले बताए ।
तर, खेतीमा मल व्यवस्थापन भने चुनौतीका रूपमा देखिएको छ । आफ्नै पशुपालनबाट पर्याप्त मल उत्पादन नहुने भएकाले बेँसीसहर र चनौटबाट मल ल्याउनुपर्ने अवस्था रहेको घलेले बताए । कृषि कर्जा सहज रूपमा उपलब्ध नहुँदा खेती थप विस्तार गर्न पनि समस्या भइरहेको उनको भनाइ छ ।
सुरुमा बाटोमा हिँड्ने तथा घुम्न आउने ग्राहकले मात्रै ड्रागन फ्रुट खरिद गर्ने गरेकामा अहिले ग्राहक आफैँ बारीमा पुगेर खरिद गर्न थालेका छन् । उत्पादन बढ्दै गएपछि लमजुङबाहिरका बजारमा समेत बिक्री गर्ने योजना रहेको घलेले बताए ।
आगामी दिनमा पिलरको सङ्ख्या एक हजार पुर्याउने र गुणस्तरीय ड्रागन फ्रुट उत्पादन गरी जिल्लाबाहिरका बजारसम्म पुर्याउने लक्ष्य रहेको उनले बताए ।
कागतीखेतीबाट सुरु भएको उनीहरूको कृषि यात्रा अहिले ड्रागन फ्रुटसम्म आइपुगेको छ । नयाँ बालीको प्रयोग, निरन्तर लगानी र बजार विस्तारको प्रयासले बाँझाखेतमा तीन युवाले व्यावसायिक कृषितर्फ सम्भावनाको नयाँ बाटो खोजेका छन् ।
