काठमाडौँ– संयुक्त राष्ट्रसंघको आगामी महासचिव पदका लागि टर्कीले आफ्ना पूर्वविदेशमन्त्री फेरिदुन सिनिरलियोग्लूलाई आधिकारिक उम्मेदवारका रूपमा अघि सारेसँगै प्रतिस्पर्धामा रहेका उम्मेदवारको सङ्ख्या आठ पुगेको छ।

टर्कीले अक्टोबर ३० मा सिनिरलियोग्लूको नाम औपचारिक रूपमा प्रस्ताव गरेको हो। वर्तमान महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसको उत्तराधिकारी बन्न अब आठ जना प्रतिस्पर्धामा छन्।

संयुक्त राष्ट्रसंघको आधिकारिक विवरणअनुसार सिनिरलियोग्लूबाहेक प्रतिस्पर्धामा अर्जेन्टिनाका राफेल ग्रोसी, कोस्टारिकाकी रेबेका ग्रिन्सपान, युगान्डाका ओलारा ओटुनु, गुयानाकी क्यारोलिन रोड्रिगेज बिर्केट, इक्वेडरकी मारिया फर्नान्डा एस्पिनोसा, इक्वेडरकै इभोन्ने ए–बाकी र संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) की लाना नुसेइबेह छन्।

यीमध्ये ग्रोसी अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए) का महानिर्देशक हुन् भने ग्रिन्सपान संयुक्त राष्ट्रसंघीय व्यापार तथा विकास सम्मेलन (अङ्कट्याड) की महासचिव हुन्।

त्यस्तै, ओटुनु युगान्डाका पूर्वराजनीतिज्ञ तथा कूटनीतिज्ञ हुन्। रोड्रिगेज बिर्केट गुयानाका तर्फबाट संयुक्त राष्ट्रसंघका लागि पूर्वस्थायी प्रतिनिधि हुन्। एस्पिनोसा संयुक्त राष्ट्रसंघ महासभाकी पूर्वअध्यक्ष हुन् भने ए–बाकी इक्वेडरकी कूटनीतिज्ञ र नुसेइबेह यूएईकी वरिष्ठ कूटनीतिज्ञ हुन्।

७० वर्षीय सिनिरलियोग्लूलाई राष्ट्रपति रेचेप तैयप एर्दोगानको समर्थनमा उम्मेदवार बनाइएको हो। उनले सन् २०१५ मा केही महिनाका लागि टर्कीको विदेशमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। त्यसपछि सन् २०१६ देखि २०२३ सम्म संयुक्त राष्ट्रसंघका लागि टर्कीका राजदूतका रूपमा काम गरेका उनी हाल युरोपमा सुरक्षा तथा सहयोग संगठन (ओएससीई) का महासचिव छन्। उनको वर्तमान कार्यकाल सन् २०२७ डिसेम्बरमा समाप्त हुनेछ।

राष्ट्रपति एर्दोगानले लामो समयदेखि संयुक्त राष्ट्रसंघको सुरक्षा परिषद्मा सुधार गर्नुपर्ने र पाँच स्थायी सदस्य राष्ट्रको अत्यधिक प्रभाव अन्त्य हुनुपर्ने माग गर्दै आएका छन्।

यसअघि महासचिव पदको दौडमा रहेका चिलीकी पूर्वराष्ट्रपति मिचेल बाचेलेट र सेनेगलका पूर्वराष्ट्रपति माकी सालले भने उम्मेदवारी फिर्ता लिइसकेका छन्। संयुक्त राष्ट्रसंघको अभिलेखअनुसार बाचेलेटले सेप्टेम्बर २१ र सालले अक्टोबर २० मा उम्मेदवारी फिर्ता लिएका थिए।

ग्रिन्सपान प्रतिस्पर्धामा सबैभन्दा अगाडि

अक्टोबर ३० मा भएको संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को पछिल्लो अनौपचारिक मतदानमा कोस्टारिकाकी रेबेका ग्रिन्सपान सबैभन्दा अगाडि देखिएकी छन्।

उनले ११ मत समर्थन र चार मत विपक्षमा पाएकी थिइन्। अर्जेन्टिनाका राफेल ग्रोसी नौ समर्थन मतसहित दोस्रो स्थानमा रहे। गुयानाकी क्यारोलिन रोड्रिगेज बिर्केटले आठ तथा यूएईकी लाना नुसेइबेहले सात समर्थन मत प्राप्त गरेकी थिइन्।

रोयटर्सका अनुसार सात चरणमा भएको अनौपचारिक मतदानमध्ये पाँच चरणमा ग्रिन्सपान अग्रस्थानमा रहेकी छन्। यद्यपि, यो मतदान अन्तिम छनोट प्रक्रिया भने होइन।

पाँच शक्तिराष्ट्रको भिटो निर्णायक

संयुक्त राष्ट्रसंघको महासचिव चयनमा १५ सदस्यीय सुरक्षा परिषद्को प्रमुख भूमिका हुन्छ। कुनै पनि उम्मेदवारले परिषद्का कम्तीमा नौ सदस्यको समर्थन प्राप्त गर्नुपर्छ। साथै, अमेरिका, बेलायत, फ्रान्स, रुस र चीनमध्ये कुनै पनि स्थायी सदस्य राष्ट्रले भिटो प्रयोग गर्नु हुँदैन।

सुरक्षा परिषद्ले सिफारिस गरेको उम्मेदवारलाई १९३ सदस्यीय महासभाले महासचिवमा नियुक्त गर्ने व्यवस्था छ।

वर्तमान महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसको दोस्रो पाँचवर्षे कार्यकाल सन् २०२६ डिसेम्बर ३१ मा सकिँदैछ। नयाँ महासचिवले सन् २०२७ जनवरी १ देखि जिम्मेवारी सम्हाल्नेछन्।

यसपटक महासचिव पद ल्याटिन अमेरिका वा क्यारिबियन क्षेत्रलाई दिनुपर्ने अनौपचारिक क्षेत्रीय परम्पराको चर्चा पनि भइरहेको छ। यस्तो परम्पराले ग्रिन्सपान, ग्रोसी, रोड्रिगेज बिर्केट र इक्वेडरका उम्मेदवारलाई सम्भावित लाभ पुग्न सक्ने देखिन्छ।

तर महासचिवको अन्तिम चयनमा सुरक्षा परिषद्का पाँच स्थायी सदस्य राष्ट्रबीचको सहमति नै सबैभन्दा निर्णायक हुनेछ।