। नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) को तेस्रो संस्करण सोमबार, २६ अक्टोबर अर्थात् कात्तिक १० (आज)देखि कीर्तिपुरस्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदानमा सुरु हुँदैछ। नोभेम्बर २१ अर्थात् कात्तिक २५ सम्म चल्ने प्रतियोगितामा आठ फ्रेन्चाइज टोली सहभागी छन्।
उद्घाटन खेलमा साविक विजेता लुम्बिनी लायन्स र उपविजेता सुदूरपश्चिम रोयल्स भिड्दैछन्। खेल साँझ ५ बजे सुरु हुनेछ।
यसपटक एनपीएलले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसीसी) को मान्यता पाएको छ। प्रतियोगितामा निर्णय पुनरावलोकन प्रणाली (डीआरएस) प्रयोग हुँदैछ। प्रसारण र टिकट बिक्री अधिकारबाट प्राप्त रकमले पनि एनपीएलको व्यावसायिक आकार बढाएको छ।
प्रसारण र टिकट अधिकारबाट ३३ करोड ५३ लाख
नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) ले प्रसारण तथा टिकट बिक्री अधिकारबाट कुल ३३ करोड ५३ लाख रुपैयाँ प्राप्त गर्नेछ।
विश्वव्यापी डिजिटल प्रसारण अधिकार नेटटीभीले १८ करोड ४ लाख रुपैयाँमा लिएको छ। नेपालभित्रको टेलिभिजन प्रसारण अधिकार हिमालय टेलिभिजन नेटवर्कले १४ करोड ६४ लाख रुपैयाँमा प्राप्त गरेको छ। टिकट बिक्री अधिकार ईसेवाले ८५ लाख रुपैयाँमा लिएको छ।
क्यानको वित्तीय विवरणअनुसार पहिलो संस्करणमा एनपीएलको कुल आम्दानी २७ करोड ६९ लाख रुपैयाँभन्दा बढी र खर्च २० करोड १५ लाख रुपैयाँभन्दा बढी थियो। आम्दानी र खर्चबीचको अन्तर करिब ७ करोड ५४ लाख रुपैयाँ थियो।
दोस्रो संस्करणमा कुल आम्दानी ४७ करोड ३६ लाख रुपैयाँभन्दा बढी र खर्च २१ करोड ९६ लाख रुपैयाँभन्दा बढी पुगेको थियो। आम्दानी र खर्चबीचको अन्तर करिब २५ करोड ४० लाख रुपैयाँ थियो। यसमध्ये फ्रेन्चाइज टोलीलाई करिब १६ करोड १९ लाख रुपैयाँ वितरण गरिएको र क्यानको हिस्सामा करिब ९ करोड २१ लाख रुपैयाँ परेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
तेस्रो संस्करणको वास्तविक नाफा भने खेलाडीको पारिश्रमिक, डीआरएस, मैदान व्यवस्थापन, सुरक्षा, प्रसारण उत्पादन र अन्य सञ्चालन खर्चको विवरण सार्वजनिक भएपछि मात्र स्पष्ट हुनेछ।
आईसीसी मान्यताले बढाएको अवसर
आईसीसीले अक्टोबर १६ मा एनपीएलको तेस्रो संस्करणलाई मान्यता दिएको थियो। अब प्रतियोगिताका खेल आधिकारिक ट्वान्टी–२० खेलका रूपमा गणना हुनेछन्। खेलाडीका रन र विकेट पनि आधिकारिक करियर तथ्याङ्कमा समावेश हुनेछन्।
मान्यताले खेलाडीको करियर, फ्रेन्चाइज टोलीको विश्वसनीयता र प्रतियोगिताको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान बढाउने अपेक्षा गरिएको छ। विदेशी खेलाडी र दर्शकको सहभागिता बढेमा प्रसारण, डिजिटल सामग्री र प्रायोजन बजार विस्तार हुन सक्छ।
तर आईसीसीको मान्यताले मात्र आम्दानी सुनिश्चित गर्दैन। त्यसका लागि गुणस्तरीय खेल, प्रभावकारी प्रसारण, दर्शक आकर्षण र पारदर्शी व्यवस्थापन आवश्यक हुन्छ।
डीआरएसमा दुई करोडसम्म खर्च
तेस्रो संस्करणमा डीआरएस प्रयोग हुँदैछ। अम्पायरको निर्णयमा चित्त नबुझेमा निर्धारित नियमअनुसार पुनरावलोकन गर्न सकिने यो प्रणालीले निर्णयको विश्वसनीयता बढाउने अपेक्षा गरिएको छ।
क्यानका सचिव पारस खड्काका अनुसार डीआरएस कार्यान्वयनमा करिब डेढ करोडदेखि दुई करोड रुपैयाँसम्म खर्च हुनेछ। यो रकम क्यान र आठ फ्रेन्चाइज टोलीबीच बाँडिनेछ।
प्रणालीमा बल ट्र्याकिङ, बल ब्याट वा प्याडमा लागेको अवस्था पत्ता लगाउने प्रविधि र भिडियो पुनरावलोकन सुविधा समावेश हुनेछन्। यसको प्रभावकारिता भने प्रविधिको पारदर्शी प्रयोग र प्रसारण व्यवस्थापनमा निर्भर हुनेछ।
स्थानीय अर्थतन्त्रमा प्रभाव
एनपीएलले होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात, खाना तथा खाजा पसल, खेलकुद सामग्री र अस्थायी व्यापारमा कारोबार बढाउन सक्छ। खेलका दिन मैदान आसपास जर्सी, टोपी, झण्डा, खाजा र पेय पदार्थ बिक्री गर्ने व्यवसायीले आम्दानीको अवसर पाउनेछन्।
डिजिटल टिकट, अनलाइन प्रसारण, विज्ञापन, भिडियो उत्पादन र सञ्चार सेवामा पनि आर्थिक गतिविधि बढ्ने सम्भावना छ। तर यसको वास्तविक प्रभाव मापन गर्न दर्शकको खर्च, स्थानीय कारोबार, अस्थायी रोजगारी र व्यवसायमा भएको वृद्धिको तथ्याङ्क आवश्यक हुन्छ।
भीड, सवारी चाप, फोहोर र सार्वजनिक व्यवस्थापनमा पर्ने दबाबलाई पनि आयोजकले ध्यान दिनुपर्नेछ। स्थानीय व्यवसायीको सहभागिता, सरसफाइ र यातायात व्यवस्थापन प्रभावकारी भएमा प्रतियोगिताको आर्थिक लाभ अझ व्यापक हुन सक्छ।
विश्वचर्चित खेलाडीको सहभागिता
तेस्रो संस्करणमा दक्षिण अफ्रिकाका डेभिड मिलर, वेस्ट इन्डिजका शेरफेन रदरफोर्ड तथा आन्द्रे रसेल, अस्ट्रेलियाका डेभिड वार्नर, श्रीलंकाका एन्जेलो म्याथ्युज र चरिथ असलंका, बंगलादेशका सकिब अल हसन र मेहदी हसन तथा इंग्ल्यान्डका मोइन अलीजस्ता खेलाडी सहभागी छन्।
डेभिड मिलर कर्णाली याक्स, शेरफेन रदरफोर्ड सुदूरपश्चिम रोयल्स र डेभिड वार्नर काठमाडौं गोर्खाजमा आबद्ध छन्। आन्द्रे रसेल, एन्जेलो म्याथ्युज र चरिथ असलंका विराटनगर किंग्सबाट खेल्दैछन्।
सकिब अल हसन, मेहदी हसन र मोहम्मद सैफुद्दिन पोखरा एभेन्जर्समा छन्। मोइन अली र जिमी निसम जनकपुर बोल्ट्समा आबद्ध छन्।
पाकिस्तानका साहिबजादा फरहान र हुसेन तलात, स्कटल्यान्डका मार्क वाट र ब्रान्डन म्याकमुलन, न्युजिल्यान्डका स्कट कुग्लाइन, नामिबियाका रुबेन ट्रम्पलम्यान, श्रीलंकाका निरोशन डिकवेला र अमेरिकी अलराउन्डर शेड्ली भान शाल्कविक पनि विभिन्न टोलीमा छन्।
यी खेलाडीको सहभागिताले प्रतियोगिताको दर्शक आकर्षण र अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्ड मूल्य बढाउन सक्छ। त्यसको प्रभाव प्रसारण, प्रायोजन र डिजिटल सामग्रीको बजारमा देखिन सक्नेछ।
दिगो व्यावसायिक विकासको चुनौती
एनपीएलले प्रसारण, टिकट बिक्री, आईसीसी मान्यता, डीआरएस र विदेशी खेलाडीको सहभागितामार्फत व्यावसायिक सम्भावना विस्तार गरेको छ। अब चुनौती यसबाट प्राप्त आम्दानीलाई नेपाली क्रिकेटको दीर्घकालीन विकासमा उपयोग गर्नु हो।
वित्तीय पारदर्शिता, प्रभावकारी व्यवस्थापन, खेलाडी विकास, पूर्वाधारमा लगानी र निजी क्षेत्रसँगको दीर्घकालीन साझेदारीले एनपीएललाई दिगो प्रतियोगिताका रूपमा स्थापित गर्न सक्छ। आम्दानीको स्पष्ट बाँडफाँट र स्थानीय अर्थतन्त्रमा पर्ने प्रभावको नियमित मूल्याङ्कनले यसको विश्वसनीयता अझ बढाउनेछ।
