काठमाडौं। नेपाली कांग्रेसले पार्टीका वैचारिक नेता तथा समाजवादी चिन्तक स्व. प्रदीप गिरीको स्मृतिमा ‘प्रदीप गिरी फेलोसिप’ र ‘निष्ठामूलक असहमति’ निबन्ध पुरस्कार घोषणा गरेको छ।

कांग्रेस केन्द्रीय कार्यालय सानेपामा शनिबार आयोजित ‘हि टोल्ड असः इन स्पिरिट एन्ड स्ट्रगल’ कार्यक्रममा सभापति गगनकुमार थापाले फेलोसिप र पुरस्कारको घोषणा गरेका हुन्। गिरीको चौथो स्मृति दिवसका अवसरमा कांग्रेस नीति तथा अनुसन्धान प्रतिष्ठान र प्रदीप गिरी इन्स्टिच्युटको संयुक्त पहलमा कार्यक्रम सुरु गरिएको हो।

‘प्रदीप गिरी फेलोसिप’लाई ‘विचार, अध्ययन र अनुसन्धान’ तथा ‘कर्म र न्याय’ गरी दुई विधामा विभाजन गरिएको छ। पहिलो विधामा चार जना अध्येतालाई नेपाली राजनीति, गणतन्त्र, संघीयता, सामाजिक न्याय, समावेशिता, दर्शन र साहित्यका क्षेत्रमा अनुसन्धान, पुस्तक लेखन तथा दस्तावेजीकरणका लागि फेलोसिप दिइनेछ। गिरीको व्यक्तित्व, मधेस दृष्टिकोण र दार्शनिक जीवनमाथिको अध्ययनलाई प्राथमिकता दिइने कांग्रेसले जनाएको छ।

दोस्रो विधाअन्तर्गत चार जना सक्रिय कानुन व्यवसायी छनोट गरिनेछ। उनीहरूले एक वर्षसम्म कानुनी सहायता डेस्क सञ्चालन गरी जातीय विभेद, भूमि विवाद तथा नागरिकताबाट वञ्चित सीमान्तकृत र दलित समुदायका कम्तीमा २० मुद्दामा निःशुल्क कानुनी पैरवी गर्नेछन्। व्यक्तिगत पीडालाई सार्वजनिक अभिलेखमा ल्याउँदै नीति निर्माणमा दबाब सिर्जना गर्नु यसको उद्देश्य रहेको कांग्रेसले जनाएको छ।

गिरीको राजनीतिक संस्कार र आलोचनात्मक चेतलाई सम्मान गर्दै कांग्रेसले ‘निष्ठामूलक असहमति’ शीर्षकमा वार्षिक निबन्ध पुरस्कारसमेत घोषणा गरेको छ। आफ्नो दल, संस्था वा विचारधाराको रचनात्मक आलोचना गर्दै लेखिएको उत्कृष्ट प्रकाशित निबन्धलाई पुरस्कार प्रदान गरिने थापाले बताए।

‘हामी एउटा एक्स्ट्रिममा पुगेर आलोचना र निन्दाबीचको फरक छुट्याउन छोडेका छौँ, एकैचोटि निन्दामा पुग्छौँ,’ थापाले भने। उनका अनुसार अर्को अतिवाद पूर्ण समर्थनको हो, जहाँ प्रश्न गर्ने ठाउँ नै रहँदैन। ‘प्रदीप गिरी बोल्न उठ्दै गर्दा उहाँले के बोल्नुहुन्छ भन्ने अनुमान नै गर्न सकिँदैनथ्यो,’ उनले भने।

फेलोसिप र पुरस्कारको छनोट निष्पक्ष बनाउन कुनै पनि राजनीतिक दलको बहालवाला पदमा नरहेका व्यक्तिहरू सम्मिलित स्वतन्त्र निर्णायक समिति गठन गरिने कांग्रेसले जनाएको छ। आगामी कात्तिक २४ गतेदेखि आवेदन खुला गरिनेछ भने मंसिर मसान्तभित्र फेलोहरूको छनोट गरिनेछ। कार्यक्रम प्रत्येक वर्ष सञ्चालन गरिनेछ।

फेलोसिप राजनीतिक दलमा आबद्ध वा नरहेका सबै योग्य नेपाली नागरिकका लागि खुला हुनेछ। सीमान्तकृत, महिला तथा दलित समुदायका आवेदकलाई विशेष प्रोत्साहन गरिने कांग्रेसले जनाएको छ।