झापा । धानका बाला झुल्ने खेतमा अहिले सयपत्री फूल ढकमक्क फुलेका छन् । परम्परागत धानखेतीबाट अपेक्षित आम्दानी हुन छाडेपछि झापाको बुद्धशान्ति गाउँपालिका–३ दुइरिङ्गेका तीन किसान व्यावसायिक फूलखेतीतर्फ आकर्षित भएका छन् ।
विनोद रिजाल, गुणराज न्यौपाने र वीरबल बानियाँले सामूहिक रूपमा १० कट्ठा जमिनमा सयपत्री फूलखेती गरेका हुन् । धानखेती गर्दा वर्षभरिमा करिब ५० हजार रुपैयाँ बराबरको उत्पादन हुने जमिनबाट फूलखेतीमार्फत १० देखि १२ लाख रुपैयाँसम्मको कारोबार गर्ने उनीहरूको लक्ष्य छ ।
‘कृषि कम्पास’ समूह गठन गरी सुरु गरिएको यो प्रयास परम्परागत खेतीको विकल्प खोजिरहेका किसानका लागि नयाँ सम्भावनाका रूपमा देखिएको छ । समूहले १० कट्ठा जमिनमा सात हजारभन्दा बढी सयपत्रीका बिरुवा रोपेको थियो । फूलखेतीका लागि पाँच लाख ५० हजार रुपैयाँ लगानी गरेका किसानले यसबाट करिब १० हजार माला उत्पादन हुने अपेक्षा गरेका छन् ।
उत्पादित माला बिक्रीबाट १० देखि १२ लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी हुने उनीहरूको अनुमान छ । अहिले फूल टिप्ने, माला उन्ने र तयार भएका माला कोल्डस्टोरमा भण्डारण गर्ने काम भइरहेको छ ।
समूहका सदस्य गुणराज न्यौपानेका अनुसार सोही जमिनमा धानखेती गर्दा करिब ३० मन धान उत्पादन हुन्थ्यो । त्यसको बजार मूल्य करिब ५० हजार रुपैयाँ मात्र हुने गरेको थियो । धानखेतीबाट हुने आम्दानीको तुलनामा फूलखेतीबाट बढी प्रतिफल प्राप्त हुने देखिएपछि आफूहरू यसतर्फ लागेको उनले बताए ।
‘यही जग्गामा धान रोपेको भए जम्माजम्मी ३० मन उत्पादन हुन्थ्यो । त्यसको बजार मूल्य करिब ५० हजार रुपैयाँ मात्रै हो । पाँच–सात वर्ष धानखेती गरेर हुने आम्दानी फूलखेतीबाट एकै वर्षमा लिन सकिने देखिएको छ’, न्यौपानेले भने ।
उनका अनुसार फूलको बजारसमेत राम्रो छ । एउटा सयपत्री मालाको मूल्य १०० देखि १५० रुपैयाँसम्म पर्ने भएकाले उत्पादनले बजार पाए अपेक्षित आम्दानी गर्न सकिने उनको विश्वास छ ।
यस वर्षको अनुभव र बजारको सम्भावनाबाट उत्साहित किसानले आगामी वर्ष फूलखेती विस्तार गर्ने योजना बनाएका छन् । समूहका अर्का सदस्य विनोद रिजालका अनुसार आगामी वर्ष तीन बिघा क्षेत्रफलमा व्यावसायिक फूलखेती विस्तार गर्ने तयारी भइरहेको छ ।
यद्यपि फूलखेतीमा आम्दानीको सम्भावनासँगै बजार व्यवस्थापन र भण्डारणको चुनौती पनि उत्तिकै छ । फूल टिपिसकेपछि लामो समयसम्म सुरक्षित राख्नुपर्ने र बजारसम्म पुर्याउनुपर्ने समस्या किसानले भोगिरहेका छन् । विशेषगरी भारतबाट आयात हुने फूलका कारण स्थानीय उत्पादनले बजार नपाउने र लगानी डुब्न सक्ने चिन्ता उनीहरूमा छ ।
यसै विषयलाई लिएर जिल्लाका व्यावसायिक फूल किसानको समूहले मङ्गलबार प्रमुख जिल्ला अधिकारी श्रवणकुमार पोखरेललाई भेटेर सातबुँदे मागपत्र बुझाएको थियो । उनीहरूले स्वदेशी सयपत्री फूललाई स्थानीय बजारमा प्राथमिकता दिन तथा भारतबाट हुने अनधिकृत आयात नियन्त्रण गर्न माग गरेका थिए ।
किसानका माग र जिल्लामा फूलखेतीको अवस्थाबारे जानकारी लिन प्रमुख जिल्ला अधिकारी पोखरेल शनिबार बुद्धशान्ति पुगेका थिए । उनले व्यावसायिक फूलखेती गरिरहेका किसानसँग भेट गरी उत्पादन तथा बजारको अवस्थाबारे स्थलगत जानकारी लिएका थिए ।
सो अवसरमा उनले स्थानीय उत्पादनले बजारको माग धान्न सक्ने अवस्था भए बाहिरबाट हुने फूल आयात नियन्त्रण गर्न सकिने बताए ।
‘तपाईंहरूले सामूहिक रूपमा गर्नुभएको व्यावसायिक फूलखेती र स्वदेशी उत्पादनले बजार पाउनुपर्छ भन्ने माग जायज छ । प्रशासनले पनि स्वदेशी उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्ने नीति लिन्छ’, पोखरेलले भने, ‘झापामा फूलको ठूलो माग हुने भएकाले स्थानीय उत्पादनले बजारको माग धान्दैन कि भन्ने चिन्ता हो । पूर्वी पहाडका अन्य जिल्लाबाट पनि फूल मगाउन सकिन्छ ।’
स्थानीयसमेत रहेका ‘सुन्दर शान्त नेपाल’का अभियानकर्मी मनिष दाहालका अनुसार जिल्लामा व्यावसायिक फूलखेती गर्ने किसानको आकर्षण बढ्दै गएको छ । बुद्धशान्तिका शान्तिनगर, सुनमाई र गोपालडाँडालगायत क्षेत्रमा ठूलो क्षेत्रफलमा व्यावसायिक फूलखेती भइरहेको उनले बताए ।
किसानको बढ्दो आकर्षण र खेती विस्तारको क्रमलाई हेर्दा झापा सयपत्री फूल उत्पादनमा आत्मनिर्भर बन्न सक्ने सम्भावना रहेको दाहालको भनाइ छ ।
