म्याग्दी । म्याग्दीको बहुप्रतीक्षित राहुघाट जलविद्युत् आयोजना निर्माण सुरु भएको करिब डेढ दशकपछि परीक्षण उत्पादनको चरणमा पुगेको छ । विभिन्न प्राविधिक, आर्थिक तथा प्राकृतिक समस्याका कारण लामो समयदेखि प्रभावित हुँदै आएको आयोजना अब व्यावसायिक विद्युत् उत्पादनको तयारीमा जुटेको हो ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको सहायक कम्पनी रघुगङ्गा हाइड्रोपावर लिमिटेडले प्रवर्द्धन गरेको ४० मेगावाट क्षमताको आयोजनाका दुवै युनिटको परीक्षण सफल भएको छ ।
रघुगङ्गा हाइड्रोपावरका प्रबन्ध सञ्चालक गणेश केसीका अनुसार २०/२० मेगावाट क्षमताका दुईवटै युनिट मङ्गलबार र बुधबार परीक्षण गरी केन्द्रीय विद्युत् प्रणालीमा जोडिएका छन् ।
“दुईवटै युनिटलाई पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन गरेर केन्द्रीय प्रसारण लाइनमा जोडेका छौँ,” उनले भने, “नेपाल विद्युत् प्राधिकरणसँग भएको सम्झौताअनुसार १५ दिन परीक्षण उत्पादन गरेपछि व्यावसायिक उत्पादन सुरु हुनेछ ।”
आयोजना निर्माणका क्रममा ठेकेदारको समस्या, ठेक्का रद्द, पुनःसंरचना, नयाँ ठेकेदार छनोट, कोरोना महामारी, बाढीपहिरो तथा नदीजन्य निर्माण सामग्रीको अभावजस्ता चुनौती सामना गर्नुपरेको थियो ।
आयोजनाका संरचना निर्माण सम्पन्न
म्याग्दीको रघुगङ्गा गाउँपालिकामा निर्माण भएको आयोजनाको बाँध रघुगङ्गा गाउँपालिका–४ दग्नाम र वडा नं ५ झीँको फेदीमा रहेको छ । आयोजनामा ६ किलोमिटर २७० मिटर लामो मुख्य सुरुङ तथा दुईवटा पानी थिग्र्याउने पोखरी निर्माण गरिएको छ ।
कालीगण्डकी करिडोरअन्तर्गत बेनी–जोमसोम सडकनजिक रघुगङ्गा गाउँपालिका–३ तिल्केनीचौरमा विद्युत्गृह निर्माण गरिएको छ ।
आयोजना प्रमुख राजबहादुर बिष्टका अनुसार तिल्केनीचौरदेखि घुमाउनेताल, पिप्ले, मौवाफाँट र बुग्ल हुँदै बाँधस्थलसम्म ११ किलोमिटर पहुँचमार्ग निर्माण गरिएको छ । राहुघाटमा एउटा बेलिब्रिजसमेत निर्माण गरिएको उनले बताए ।
विद्युत्गृह परिसरमा स्विचयार्ड निर्माण गर्नुका साथै कालीगण्डकी करिडोरअन्तर्गतको २२० केभी क्षमताको डबल सर्किट दाना–कुश्मा प्रसारण लाइनमा विद्युत् जोड्न आवश्यक संरचना तयार पारिएको छ ।
आयोजनाले वार्षिक २४ करोड पाँच लाख ९३ हजार ३४ युनिट विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्यसहित २०७५ चैतमा विद्युत् खरिद–बिक्री सम्झौता (पिपिए) गरेको थियो ।
आइभिआरसीएलसँग सुरु भएको निर्माण यात्रा
राहुघाट जलविद्युत् आयोजना निर्माणका लागि नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले भारतीय निर्माण कम्पनी आइभिआरसीएलसँग २०६७ कात्तिक १८ गते दुई अर्ब ५० करोड रुपैयाँमा सिभिल निर्माणको ठेक्का सम्झौता गरेको थियो ।
सम्झौताअनुसार काम भएको भए आयोजनाबाट २०७० सालमै विद्युत् उत्पादन सुरु हुने अपेक्षा गरिएको थियो । तर, कमजोर आर्थिक अवस्थाका कारण निर्माण कम्पनीले काम अघि बढाउन नसकेपछि प्राधिकरणले २०७२ सालमा ठेक्का रद्द गरेको थियो ।
ठेक्का रद्द हुँदासम्म पाँच वर्षको अवधिमा आयोजनाको भौतिक प्रगति १२ प्रतिशतमा सीमित थियो ।
त्यसपछि प्राधिकरणले आयोजनाको पुनःसंरचना गर्दै क्षमता ३२ मेगावाटबाट बढाएर ४० मेगावाट पुर्याउने र कम्पनी मोडेलमा निर्माण अघि बढाउने निर्णय गरेको थियो । आइभिआरसीएलसँगको ठेक्का रद्द गर्ने निर्णय र त्यसपछिको कानुनी प्रक्रियाले आयोजनाको निर्माण यात्रामा नयाँ मोड ल्याएको थियो ।
कम्पनी मोडेलमा नयाँ ठेकेदारबाट निर्माण
आइभिआरसीएलसँगको ठेक्का रद्द भएपछि प्राधिकरणले २०७३ सालमा आफ्नो सहायक कम्पनीका रूपमा रघुगङ्गा हाइड्रोपावर लिमिटेड स्थापना गरी आयोजना अघि बढाएको थियो ।
भारतीय एक्जिम बैङ्कको ६७ मिलियन अमेरिकी डलर सहुलियतपूर्ण ऋण तथा नेपाल विद्युत् प्राधिकरण र नेपाल सरकारको लगानीमा इन्जिनियरिङ, प्रोक्युरमेन्ट एन्ड कन्ट्र्याक्ट (इपिसी) प्रारूपमा आयोजना निर्माण गर्ने प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो ।
नयाँ प्रक्रियाबाट छनोट भएको भारतीय कम्पनी जयप्रकाश एसोसिएट्स (जेपी) सँग २०७४ मङ्सिर ६ गते करिब छ अर्ब रुपैयाँमा ठेक्का सम्झौता भएको थियो । उक्त सम्झौतामा ४५ महिनाभित्र आयोजना सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको थियो ।
२०७५ असारदेखि पहुँचमार्ग निर्माण सुरु भएको थियो भने २०७६ असार ८ गते पिप्लेस्थित तेस्रो अडिटबाट सुरुङ निर्माण थालिएको थियो । आयोजनाको मुख्य सुरुङ २०८१ साउन १५ गते जोडिएको थियो ।
सिभिल ठेकेदार जयप्रकाश एसोसिएट्सका व्यवस्थापक एमएस गौरले कोरोना महामारी, बाढीपहिरो तथा नदीजन्य निर्माण सामग्रीको अभावका कारण निर्माणमा ढिलाइ भएको बताए ।
आयोजनाको इलेक्ट्रोमेकानिकलतर्फ भारत हेभी इलेक्ट्रिकल्स लिमिटेड (भेल) सँग २०७६ कात्तिकमा एक करोड दुई लाख ९३ हजार २२.३५ अमेरिकी डलरमा ठेक्का सम्झौता भएको थियो । भेल भारत सरकारको स्वामित्वमा रहेको कम्पनी हो ।
म्याग्दीको जलविद्युत् विकासको प्रवेशविन्दु
म्याग्दी उद्योग वाणिज्य सङ्घका अध्यक्ष सुविन श्रेष्ठले राहुघाट जलविद्युत् आयोजनालाई जिल्लाको जलविद्युत् विकासको प्रवेशविन्दुका रूपमा लिइएको बताए ।
उनका अनुसार जिल्लामा सबैभन्दा पहिले सरकारी लगानीमा निर्माण अघि बढाइएको आयोजना राहुघाट हो ।
“राहुघाट सुरु भएपछि म्याग्दीमा भित्रिएका १० वटा आयोजना सम्पन्न भइसकेका छन्,” उनले भने, “ढिलै भए पनि डेढ दशकको प्रतीक्षापछि राहुघाट जलविद्युत् आयोजना विद्युत् उत्पादनको चरणमा पुगेको खबरले उत्साही भएका छौँ ।”
परीक्षण उत्पादन सफल भएसँगै लामो समयदेखि प्रतीक्षामा रहेको आयोजना व्यावसायिक उत्पादनको नजिक पुगेको छ । यसको सञ्चालनले राष्ट्रिय विद्युत् प्रणालीमा थप ४० मेगावाट विद्युत् उपलब्ध गराउने अपेक्षा गरिएको छ ।
