काठमाडौँ । मध्यपूर्वमा अमेरिका र इरानबीचको सैन्य तनाव पछिल्ला दिनहरूमा झन् गम्भीर बन्दै गएको छ। दुवै पक्षबाट लगातार भइरहेका आक्रमण र प्रतिआक्रमणले क्षेत्रीय सुरक्षा अवस्थालाई अत्यन्तै संवेदनशील बनाएको छ।
अमेरिकाले इरानका सैन्य, रणनीतिक तथा ऊर्जा पूर्वाधारलाई लक्षित गर्दै निरन्तर हवाई आक्रमण गरिरहेको जनाएको छ। अमेरिकी केन्द्रीय कमान्डका अनुसार पछिल्ला तीन दिनमा इरानका ३०० भन्दा बढी सैन्य अड्डामाथि प्रहार गरिएको छ।
इरानी सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार किश टापु, जाम टापु, केश्म टापु, बुशेहर, बन्दर अब्बास, कोनारक र चाबहारलगायत क्षेत्रमा शक्तिशाली विस्फोट भएका छन्। साथै, ओमिदिएह र महशहरस्थित महत्वपूर्ण तेल तथा पानीसम्बन्धी पूर्वाधारमा भएको आक्रमणले क्षेत्रीय अस्थिरता अझ बढाएको बताइएको छ।
अमेरिकी कारबाहीको प्रतिउत्तरस्वरूप इरानले पनि आक्रामक सैन्य कदम चालेको दाबी गरेको छ। इरानी सेनाले कुवेतस्थित अमेरिकी सैन्य केन्द्रलाई लक्षित गरी सञ्चार प्रणाली, इन्धन भण्डारण केन्द्र तथा प्याट्रियट क्षेप्यास्त्र रक्षा प्रणालीमा क्षति पुर्याएको जनाएको छ।
यससँगै, इरानले होर्मुज जलमार्गमा अमेरिकी ‘एमक्यू–१’ ड्रोन खसालेको तथा ‘अमेरिकी शत्रुको जहाज’ माथि प्रहार गरेको दाबी पनि गरेको छ। बहराइनमा सम्भावित आक्रमणको चेतावनीपछि स्थानीय प्रशासनले आपतकालीन साइरन बजाउँदै सर्वसाधारणलाई सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह गरेको थियो। यस घटनाले द्वन्द्व इरानको सीमाभन्दा बाहिर फैलिन थालेको संकेत दिएको छ।
यसैबीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानी बन्दरगाहहरूमाथि कडा नाकाबन्दी पुनः लागू गर्ने घोषणा गरेका छन्। उनले अमेरिका होर्मुज जलमार्गको ‘संरक्षक’ भएको दाबी गर्दै उक्त मार्ग प्रयोग गर्ने सबै ट्यांकरबाट २० प्रतिशत शुल्क (टोल) उठाइने नीति सार्वजनिक गरेका छन्।
ट्रम्पका अनुसार जहाजहरूको सुरक्षामा अमेरिकाले गरिरहेको ठूलो खर्चको क्षतिपूर्ति स्वरूप यो शुल्क लागु गरिनेछ। यदि यो योजना कार्यान्वयनमा आयो भने, पूर्ण रूपमा भरिएको एउटा तेल ट्यांकरले होर्मुज जलमार्ग पार गर्दा करिब तीन करोड अमेरिकी डलरसम्म शुल्क तिर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।
यद्यपि, अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले यसअघि नै यस्तो टोल नीति अन्तर्राष्ट्रिय कानुनविपरीत हुन सक्ने भन्दै असहमति जनाएका थिए।
यस तनावको प्रत्यक्ष असर सर्वसाधारण र व्यापारिक जहाजहरूमाथि पनि परेको छ। संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) को रक्षा मन्त्रालयका अनुसार इरानी क्रुज मिसाइल आक्रमणमा ‘मोम्बासा’ र ‘अल बाहियाह’ नामका दुई तेल ट्यांकर प्रभावित भएका छन्। उक्त घटनामा एक भारतीय नागरिकको मृत्यु भएको छ भने अन्य आठ जना घाइते भएका छन्।
ओमान नजिकै भएको अर्को घटनामा ‘जीएफएस ग्यालेक्सी’ जहाजमाथि आक्रमण हुँदा चालक दलमा रहेका ११ भारतीयमध्ये एक जना अझै बेपत्ता रहेको बताइएको छ।
यसैबीच, इजरायलले गाजा र लेबनानमा आफ्नो सैन्य अभियान थप तीव्र बनाएको छ भने यमनका हुथी विद्रोहीहरूले साउदी अरेबियामाथि क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको जनाइएको छ, जसले मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था अझ जटिल बनेको छ।
ट्रम्पको पछिल्लो घोषणाप्रति इरानले कडा आपत्ति जनाएको छ। इरानी सेनाको खातम अल-अन्बिया मुख्यालयका प्रवक्ताले होर्मुज जलमार्गमा कुनै पनि प्रकारको अमेरिकी हस्तक्षेप स्वीकार्य नहुने स्पष्ट पारेका छन्।
विशेषज्ञहरूले होर्मुज जलमार्गमा नाकाबन्दी वा अतिरिक्त शुल्क लागू भए विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित हुने, तेलको मूल्यमा तीव्र वृद्धि आउने तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा इन्धन संकट गहिरिन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।
एकातिर इरानले थप प्रतिशोधात्मक कारबाहीको चेतावनी दिइरहेको छ भने अर्कोतिर अमेरिका सैन्य उपस्थिति र आर्थिक दबाब दुवै बढाउने रणनीतिमा देखिएको छ। यही कारण आगामी दिनहरूमा मध्यपूर्वको संकट अझ गहिरिने र यसको प्रभाव विश्वव्यापी ऊर्जा सुरक्षा तथा अन्तर्राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा समेत पर्ने चिन्ता बढ्दै गएको छ।
