काठमाडौँ । परराष्ट्र मन्त्री शिशिर खनालले एसियाको बढ्दो आर्थिक तथा रणनीतिक प्रभावका बीच नेपालको भौगोलिक अवस्थालाई अवसरमा रूपान्तरण गर्दै मुलुकलाई एसियाको आर्थिक, डिजिटल र रणनीतिक ‘ब्रिज’का रूपमा विकास गर्नुपर्ने बताएका छन्।
न्युयोर्कमा एसिया सोसाइटीले आयोजना गरेको ‘स्टिरिङ नेपाल्स फ्युचर इन एसियाज राइजिङ सेन्चुरी’ कार्यक्रममा सम्बोधन गर्दै मन्त्री खनालले नेपालको भौगोलिक अवस्थालाई चुनौतीका रूपमा मात्र नहेरी राष्ट्रिय विकास र समृद्धिको आधार बनाउनुपर्ने धारणा राखे।
उनले नेपाललाई परम्परागत रूपमा ‘सानो मुलुक’का रूपमा हेर्ने दृष्टिकोण परिवर्तन गर्नुपर्ने बताए। नेपाल रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण भौगोलिक स्थानमा रहेको उल्लेख गर्दै उनले छिमेकी मुलुकको ठूलो भूगोल र जनसङ्ख्या नेपालको राष्ट्रिय महत्त्वाकांक्षाको सीमा बन्न नहुने बताए।
‘नेपाल सानो होइन। नेपाल रणनीतिक रूपमा सही स्थानमा छ,’ उनले भने, ‘हाम्रा छिमेकीको आकार भूगोलको यथार्थ हो, तर त्यो हाम्रो महत्त्वाकांक्षाको सीमा कहिल्यै बन्नु हुँदैन।’
मन्त्री खनालले नेपालले लामो समयदेखि प्राकृतिक विपत्ति, कठिन भूगोल र संरचनात्मक चुनौतीको सामना गर्दै आएको उल्लेख गरे। पछिल्लो बाढीलाई ‘हिमालयन सुनामी’को संज्ञा दिँदै उनले यस्ता विपत्तिले जलवायु परिवर्तनलाई नेपालको परराष्ट्र नीतिको रणनीतिक प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने स्पष्ट सन्देश दिएको बताए।
उनका अनुसार प्रभावकारी पूर्वसूचना प्रणाली निर्माण, जलसम्बन्धी तथ्यांकको आदानप्रदान, पूर्वानुमानयोग्य अनुदानमा आधारित जलवायु वित्त तथा छिमेकी र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग व्यावहारिक सहकार्यलाई प्राथमिकता दिन आवश्यक छ।
एसियाको उदय नेपालका लागि अवसर
एसियाको बढ्दो आर्थिक प्रभावलाई नेपालका लागि महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा व्याख्या गर्दै मन्त्री खनालले विश्वको करिब ६० प्रतिशत जनसङ्ख्या एसियामा रहेको र विश्व अर्थतन्त्रमा पनि यस क्षेत्रको ठूलो योगदान रहेको बताए।
उनले काठमाडौँलाई एसियाको आर्थिक तथा सामाजिक रूपान्तरणको महत्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा विकास गर्न सकिने धारणा राखे।
‘हाम्रो प्रश्न अब दुई ठूला छिमेकीबीच नेपाल कसरी बाँच्ने भन्ने होइन। हाम्रो प्रश्न हो–नेपालले उनीहरूबीच र उनीहरूभन्दा बाहिर कसरी मूल्य सिर्जना गर्ने?’ उनले भने।
नेपालको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक सम्बन्धलाई पनि आर्थिक र क्षेत्रीय सहकार्यको आधार बनाउन सकिने उनको भनाइ थियो। गौतम बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनी तथा अरनिको र भृकुटीजस्ता ऐतिहासिक व्यक्तित्वको योगदानले नेपाललाई एसियाली सभ्यता र संस्कृतिको महत्वपूर्ण सम्पर्कस्थल बनाएको उनले बताए।
‘हाम्रा पुर्खाले एउटा स्पष्ट सत्य बुझेका थिए–सम्पर्कले समृद्धि सिर्जना गर्छ, अलगावले गरिबी बढाउँछ,’ मन्त्री खनालले भने।
जलविद्युत् र कनेक्टिभिटीमा जोड
मन्त्री खनालले नेपालको जलविद्युत् उत्पादन क्षमतालाई क्षेत्रीय आर्थिक रूपान्तरणसँग जोड्न सकिने बताए। नेपालबाट उत्पादित स्वच्छ विद्युत् भारत हुँदै बङ्गलादेशसम्म निर्यात भइरहेको उल्लेख गर्दै उनले ऊर्जा सहकार्यलाई थप विस्तार गर्नुपर्नेमा जोड दिए।
सीमावर्ती विशेष आर्थिक क्षेत्रमा उत्पादन विस्तार गरी नेपाललाई विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलासँग जोड्न सकिने उनको भनाइ थियो।
उत्तर छिमेकी चीनसँगको सहकार्यलाई पनि व्यावहारिक, व्यावसायिक र दीर्घकालीन आधारमा अघि बढाउनुपर्ने उनले बताए। सडक, सुरुङ, सुख्खा बन्दरगाह, हवाई सेवा, डिजिटल सम्पर्क तथा सीमापार रेलसहितको बहुआयामिक ट्रान्स–हिमालयन कनेक्टिभिटी विकास गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिए।
अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीमा जोड
मन्त्री खनालले नेपालको भविष्य नेपाली जनताले नै निर्धारण गर्ने भए पनि विकास र समृद्धिका लागि अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारी आवश्यक रहेको बताए।
उनले अमेरिका, युरोप, आसियान, ल्याटिन अमेरिका तथा अन्य साझेदार मुलुक र क्षेत्रलाई नेपालमा लगानी, सहकार्य र साझेदारीका लागि स्वागत गर्दै नेपालको आर्थिक सम्भावनालाई अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीमार्फत अघि बढाउनुपर्ने धारणा राखे।
