काठमाडौँ– नेपाली कांग्रेसका सभापति गगनकुमार थापाले पार्टीको आगामी राजनीतिक दिशा र देशको समग्र विकासको दृष्टिकोण समेटिएको ‘राष्ट्रिय पुनर्जागरण र समुन्नतिको आगामी दशक’ प्रस्तुत गर्ने भएका छन्। कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनअन्तर्गत आज हुने बन्दसत्रमा थापाले राजनीतिक प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्दै आगामी दशकका लागि पार्टीको वैचारिक, राजनीतिक, संगठनात्मक तथा राष्ट्रिय कार्यदिशा अघि सार्न लागेका हुन्।
थापाको प्रतिवेदनमा कांग्रेसको ऐतिहासिक यात्रा, वर्तमान राष्ट्रिय परिस्थिति, पार्टीको पहिचान र राष्ट्रिय दायित्व, वैचारिक पुनर्जागरण तथा ‘समुन्नत नेपाल’ निर्माणको अवधारणालाई मुख्य आधार बनाइएको छ।
प्रतिवेदनमा कांग्रेसले विगतमा हासिल गरेका राजनीतिक उपलब्धि, पूरा हुन बाँकी दायित्व तथा विगतका संघर्षबाट लिनुपर्ने पाठको समीक्षा गरिएको छ। १५औँ महाधिवेशनबाट निर्वाचित नेतृत्वले आगामी चार वर्षमा निर्वाह गर्नुपर्ने जिम्मेवारीसँगै त्यसपछिको राजनीतिक दिशाबारे पनि प्रतिवेदनमा दृष्टिकोण प्रस्तुत गरिएको छ।
थापाले कांग्रेसमा पछिल्लो समय देखिएको सत्ताकेन्द्रित राजनीति, संगठनात्मक कमजोरी र युवा पुस्तासँग बढ्दो दूरीलाई आत्मसमीक्षाको विषय बनाएका छन्। निर्वाचनमा भएको पराजय तथा पछिल्ला दुई दशकको राजनीतिक अभ्यासको समीक्षा गर्दै परिवर्तनका उपलब्धि र नागरिकसँग गरिएका अधुरा वाचाबीचको अन्तर पहिचान गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ।
भदौको जनउभारदेखि १५औँ महाधिवेशनसम्मका राजनीतिक घटनाक्रमलाई समेत प्रतिवेदनमा विश्लेषण गरिएको छ। बदलिँदो सामाजिक मनोविज्ञान, पुस्ताबीचको दूरी, अर्थतन्त्र, बसाइँसराइ तथा विश्वमा भइरहेको तीव्र परिवर्तनलाई राष्ट्रिय जीवनका प्रमुख चुनौतीका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।
त्यस्तै, लोकतन्त्रप्रतिको असन्तुष्टि क्रमशः लोकतन्त्रकै अस्वीकारतर्फ जान सक्ने जोखिमप्रति पनि प्रतिवेदनले सचेत गराएको छ। लोकरिझ्याइँले वास्तविक जनअसन्तोषलाई गलत राजनीतिक निष्कर्षतर्फ लैजान सक्ने भन्दै यस्तो अवस्थामा कांग्रेसले लोकतन्त्रको संरक्षण र सुदृढीकरणमा आफ्नो ऐतिहासिक तथा समकालीन दायित्व स्पष्ट रूपमा निर्वाह गर्नुपर्ने थापाको धारणा छ।
जिम्मेवार प्रतिपक्षदेखि राष्ट्रिय शक्तिसम्म
प्रतिवेदनले कांग्रेसलाई निर्वाचनका बेला मात्र सक्रिय हुने राजनीतिक दल नभई निर्वाचनबीच पनि नागरिक र समाजसँग निरन्तर जोडिने राष्ट्रिय शक्तिका रूपमा विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ।
कांग्रेसले जिम्मेवार र स्पष्ट प्रतिपक्षको भूमिका निर्वाह गर्नुका साथै नागरिकका गुनासा सुन्ने, प्रमाणमा आधारित निष्कर्ष निकाल्ने र समाधान प्रस्तुत गर्ने राजनीतिक संस्कार विकास गर्नुपर्ने प्रस्ताव गरिएको छ।
थापाले कांग्रेसको भूमिका प्रतिपक्षमा सीमित नराखी राष्ट्रिय शक्ति र लोकतान्त्रिक सन्तुलनको आधारका रूपमा स्थापित गर्नुपर्ने बताएका छन्। त्यसका लागि सामाजिक आन्दोलनबाट उठेका मागलाई संस्थागत रूपान्तरण गर्ने, राजनीतिक ऊर्जालाई लोकतान्त्रिक संस्थागत प्रक्रियामा जोड्ने तथा सार्वजनिक विश्वास पुनर्निर्माण गर्ने विषयलाई प्रतिवेदनमा प्राथमिकता दिइएको छ।
पुस्तागत परिवर्तन, नयाँ राजनीतिक नेतृत्वको प्रवेश तथा नेतृत्व निर्माणलाई पनि कांग्रेसको आगामी प्रमुख कार्यभारका रूपमा अघि सारिएको छ।
राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र लोकतान्त्रिक समाजवादको पुनर्व्याख्या
थापाको प्रतिवेदनमा कांग्रेसको वैचारिक आधारलाई २१औँ शताब्दीको बदलिँदो परिवेशअनुकूल पुनर्व्याख्या गर्ने प्रयास गरिएको छ।
राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र लोकतान्त्रिक समाजवादलाई कांग्रेसका स्थायी राजनीतिक आदर्शका रूपमा निरन्तरता दिँदै तिनलाई ‘समुन्नत नेपाल’ निर्माणको लक्ष्यसँग जोडिएको छ।
प्रतिवेदनमा राष्ट्रियतालाई राष्ट्रको स्वाधीनता र जनताको सामूहिक स्वशासनसँग, लोकतन्त्रलाई सार्वजनिक शक्तिमाथि नागरिकको स्वामित्वसँग तथा लोकतान्त्रिक समाजवादलाई राजनीतिक स्वतन्त्रतासँगै सामाजिक–आर्थिक स्वतन्त्रतासँग जोडेर व्याख्या गरिएको छ।
यी तीन आदर्शलाई स्वतन्त्र राष्ट्र, सार्वभौम नागरिक र न्यायपूर्ण समाज निर्माणको आधारका रूपमा प्रस्तुत गर्दै राष्ट्रिय मेलमिलापलाई असहमतिका बीच साझा राष्ट्रिय समुदाय निर्माण गर्ने माध्यमका रूपमा अघि सारिएको छ।
‘समुन्नत नेपाल’ निर्माणको अवधारणा
प्रतिवेदनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष ‘समुन्नत नेपाल’ निर्माणको अवधारणा हो। थापाले समुन्नतिलाई केवल आर्थिक वृद्धिमा सीमित नगरी नागरिकको क्षमता, अवसर, सहकार्य र जवाफदेहितासँग जोडेर हेर्नुपर्ने प्रस्ताव गरेका छन्।
लोकतान्त्रिक, संवैधानिक, सामाजिक–आर्थिक तथा मानवीय आधारमा समुन्नत नेपाल निर्माण गर्ने दृष्टिकोण अघि सार्दै राज्य, नागरिक र संस्थाबीचको सम्बन्धलाई नयाँ ढंगले परिभाषित गर्नुपर्नेमा प्रतिवेदनले जोड दिएको छ।
‘कस्तो कांग्रेस?’ को खाका
प्रतिवेदनले आगामी कांग्रेस ‘विचारमा स्पष्ट, संगठनमा जीवन्त र जनताप्रति जवाफदेही’ हुनुपर्ने निष्कर्ष अघि सारेको छ।
यसका लागि सदस्यता प्रणाली सुधार, नागरिक सहभागिता विस्तार, पार्टीभित्र स्वामित्वको भावना विकास, तहगत समन्वय र साझा सामर्थ्यमा आधारित संगठन निर्माण तथा आन्तरिक लोकतन्त्र सुदृढीकरणका प्रस्ताव अघि सारिएका छन्।
त्यस्तै, अर्थपूर्ण समावेशिता, पाँच पुस्ताबीचको सहकार्य, पारिवारिक अपनत्व, राष्ट्रिय सरोकारमा आधारित सामाजिक आन्दोलन तथा विचार र नेतृत्व निर्माणको केन्द्रका रूपमा कांग्रेसलाई विकास गर्ने विषय पनि प्रतिवेदनमा समेटिएको छ।
जनप्रतिनिधिका लागि उच्च नैतिक मापदण्ड, स्पष्ट कार्यप्रतिबद्धता, पार्टीको स्वच्छ वित्तीय आधार तथा सार्वजनिक लेखापरीक्षणलाई संगठनात्मक सुधारका महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।
थापाले आफ्नो आगामी चारवर्षे नेतृत्वलाई स्पष्ट कार्यभार र कार्यान्वयनसँग जोड्दै त्यसपछि पनि निरन्तर सुधारमार्फत आगामी दशकका लक्ष्य हासिल गर्ने राजनीतिक योजना अघि सारेका छन्।
प्रतिवेदनको निष्कर्षमा नागरिकका आकांक्षा पूरा गर्ने, लोकतन्त्रको प्रतिफल जनजीवनमा पुर्याउने तथा कांग्रेसले आफ्ना मूल राजनीतिक मूल्य र आदर्शप्रति अडान कायम राख्ने विषयलाई केन्द्रमा राखिएको छ।
१५औँ महाधिवेशनको बन्दसत्रमा प्रस्तुत हुन लागेको थापाको राजनीतिक प्रतिवेदनले कांग्रेसको विगतको आत्मसमीक्षादेखि आगामी दशकको राष्ट्रिय पुनर्जागरण, समुन्नत नेपाल निर्माण तथा पार्टीको वैचारिक र संगठनात्मक रूपान्तरणसम्मको समग्र खाका प्रस्तुत गर्ने देखिएको छ।
