आमा र नवजात शिशुको अधिकार सुनिश्चित गर्न नयाँ निर्देशिका जारी

काठमाडौं । आमा र नवजात शिशुको नैसर्गिक अधिकार सुनिश्चित गर्दै स्तनपानको संरक्षण, प्रवर्द्धन तथा सहयोगलाई प्रभावकारी बनाउन स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयले ‘मातृशिशुमैत्री स्वास्थ्य संस्था कार्यक्रम सञ्चालन निर्देशिका, २०८३’ जारी गरेको छ ।

यसअघि ‘स्वास्थ्य संस्थामा मातृशिशुमैत्री सेवा अभियान निर्देशिका, २०७३’ अनुसार सञ्चालन हुँदै आएको कार्यक्रमलाई थप व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाउने उद्देश्यले पुरानो निर्देशिकामा विभिन्न व्यवस्था थप गरी नयाँ निर्देशिका ल्याइएको हो ।

नयाँ निर्देशिकाले सुत्केरी आमा र नवजात शिशुका लागि स्वास्थ्य संस्थाले अनिवार्य रूपमा पालना गर्नुपर्ने १०/१० वटा मापदण्ड निर्धारण गरेको छ । अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थाबाट आमा र नवजात शिशुको स्वास्थ्य, अधिकार र आवश्यकतालाई प्राथमिकतामा राखेर गुणस्तरीय सेवा प्रवाह गर्नु यसको मुख्य उद्देश्य रहेको छ ।

निर्देशिकाअनुसार प्रसवका क्रममा आमाले चाहेको परिवारको सदस्यलाई साथमा रहने व्यवस्था गर्नुपर्नेछ । यसले प्रसवका बेला आमालाई मानसिक तथा भावनात्मक सहयोग पुग्नुका साथै प्रसव प्रक्रियालाई सहज बनाउन मद्दत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

त्यसैगरी, बच्चा जन्मिएपछि नवजात शिशुलाई आमाबाट अलग नराखी आमाकै बेडमा राख्ने र जन्मेलगत्तै सम्भव भएसम्म छिटो स्तनपान गराउने व्यवस्थालाई प्राथमिकता दिइएको छ । यसबाट आमा र शिशुबीचको सम्बन्ध सुदृढ हुनुका साथै नवजात शिशुको स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पर्ने विश्वास गरिएको छ ।

निर्देशिकाले ‘आमाको दूधलाई प्रतिस्थापन गर्ने वस्तु (बिक्री वितरण नियन्त्रण) ऐन, २०४९’ को प्रभावकारी कार्यान्वयनमा समेत जोड दिएको छ । आमाको दूधको विकल्पका रूपमा प्रयोग हुने वस्तुको बिक्री, वितरण तथा प्रवर्द्धनलाई नियमन गर्दै स्तनपानको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य राखिएको छ ।

सुत्केरी आमा र नवजात शिशु स्वास्थ्य संस्थाबाट डिस्चार्ज भएर घर फर्किएपछि पनि उनीहरूको स्वास्थ्य अवस्थाबारे जानकारी लिने व्यवस्था निर्देशिकामा समेटिएको छ । यसका लागि स्वास्थ्य संस्थाले सम्पर्क व्यक्ति (फोकल पर्सन) तोक्नुपर्नेछ । उक्त व्यक्तिले आवश्यक परामर्श तथा सहयोग उपलब्ध गराउनुका साथै आमा र शिशुमा देखिन सक्ने सम्भावित स्वास्थ्य समस्याको पहिचान गर्न सहजीकरण गर्नेछ ।

नयाँ निर्देशिकाले स्वास्थ्य संस्थामा स्तनपानका लागि अनुकूल वातावरण निर्माण गर्ने, आमालाई आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउने तथा आमा र नवजात शिशुको स्वास्थ्य र सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राखेर सेवा प्रवाह गर्ने विषयलाई विशेष महत्त्व दिएको छ ।

यस निर्देशिकामार्फत प्रसवदेखि सुत्केरीपछिको अवस्थासम्म मातृ तथा नवजात शिशुमैत्री सेवाको निरन्तरता सुनिश्चित गर्दै स्तनपानको संरक्षण, प्रवर्द्धन र सहयोगलाई थप व्यवस्थित तथा प्रभावकारी बनाउने लक्ष्य लिइएको छ ।