भोजपुर– भोजपुर नगरपालिका–५ का किसान कृतिमान विष्ट परम्परागत डोको बुन्ने सीपको संरक्षणमा जुटेका छन् । खेतीपातीको कामबाट बचेको समय सदुपयोग गर्दै उनले पुस्तौँदेखि चल्दै आएको बाँसको चोयाबाट डोको बुन्ने पेसालाई निरन्तरता दिँदै आएका हुन् ।
आधुनिक सामग्रीको प्रयोग बढेसँगै गाउँघरमा डोकोको प्रयोग घट्दै गएको छ । यद्यपि ग्रामीण क्षेत्रमा कृषि तथा घरायसी कामका लागि यसको आवश्यकता अझै कायम छ । यही आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै विष्टले स्थानीयस्तरमा उपलब्ध बाँसको प्रयोग गरेर विभिन्न आकारका डोको बुन्दै आएका छन् ।
बाँसबाट चोया निकाल्ने, त्यसलाई आवश्यक आकारमा मिलाउने र हातैले बुनेर डोको तयार पार्ने काम उनको नियमित दिनचर्याको हिस्सा बनेको छ । उनले तयार पारेका डोको आकारअनुसार प्रतिगोटा ३०० देखि ७०० रुपैयाँसम्ममा बिक्री हुने गरेका छन् । ठूलो आकारको डोको बुन्न पाँचदेखि छ घण्टासम्म लाग्ने विष्टले बताए ।
“आफ्नै गाउँमा पाइने बाँसबाट चोया तयार गरेर डोको बुन्छु । फुर्सदको समयमा काम गर्दा परम्परागत सीप पनि जोगिन्छ र केही आम्दानीसमेत हुन्छ”, उनले भने ।
डोको, नाङ्लो र डालोजस्ता सामग्री ग्रामीण जीवनमा लामो समयदेखि प्रयोग हुँदै आएका छन् । खेतबारीमा उत्पादन हुने मकै, धान, कोदो र आलुलगायतका कृषि उपज ओसारपसार गर्न तथा घाँस, दाउरा र घरायसी सामान बोक्न डोकोको प्रयोग गरिन्छ । स्थानीय बाँसबाट निर्माण गरिने यस्ता सामग्रीले स्थानीय स्रोतसाधनको उपयोग गर्नुका साथै वातावरणमैत्री परम्परालाई पनि जोगाउन मद्दत गर्छन् ।
पुस्तौँदेखि एक पुस्ताबाट अर्को पुस्तामा हस्तान्तरण हुँदै आएको डोको बुन्ने सीप पछिल्लो समय नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण हुन नसक्दा लोप हुने जोखिम बढेको छ । यस्तो अवस्थामा आफूले जानेको सीपलाई निरन्तरता दिनु आवश्यक रहेको विष्टको भनाइ छ ।
नयाँ पुस्ताले पनि डोको बुन्ने सीप सिकेर व्यावसायिक रूपमा अघि बढ्न सके यसलाई आम्दानीको राम्रो स्रोत बनाउन सकिने उनले बताए । परम्परागत सीपको संरक्षणसँगै स्थानीय स्रोतसाधनको उपयोग र स्वरोजगार प्रवर्द्धनमा समेत यसले योगदान पुर्याउन सक्ने उनको विश्वास छ ।
