काठमाडौं। विदेशी प्रत्यक्ष लगानी (एफडीआई) भित्र्याउन नेपालले लगानी सम्मेलनभन्दा पहिले नीतिगत तथा कानुनी सुधार र पुँजी बजारको सुदृढीकरणमा ध्यान दिनुपर्ने लगानी बैंकर तथा वित्तीय अर्थविद् मुक्ति अर्यालले बताएका छन्।
नेपाली कांग्रेसले आयोजना गरेको ‘नेपालको पुँजी बजारः आर्थिक लगानीको आधार’ विषयक संवाद कार्यक्रममा बोल्दै अर्यालले विदेशी लगानी आकर्षित गर्न लगानीकर्ताले खोज्ने सहज र भरपर्दो वातावरण निर्माण गर्नुपर्ने बताए। उनका अनुसार कमजोर नियमन, कानुनी जटिलता र सानो बजारका कारण नेपालमा विदेशी लगानीकर्ताको आकर्षण अपेक्षाकृत कम छ।
नेपालमा वार्षिक औसत करिब १२ अर्ब रुपैयाँ मात्रै एफडीआई भित्रिने गरेको उल्लेख गर्दै उनले लगानी सम्मेलन आयोजना गरेर मात्रै बाह्य पुँजी आकर्षित गर्न नसकिने बताए।
‘विदेशी लगानी कसैको दया, माया वा अनुरोधका भरमा आउँदैन,’ अर्यालले भने।
उनका अनुसार व्यवसाय विस्तारका लागि व्यक्तिगत स्रोत, पारिवारिक ऋण र बैंक कर्जामात्र पर्याप्त नहुने अवस्थामा पुँजी बजार प्रभावकारी स्रोत बन्न सक्छ। पुँजी बजारलाई शेयर खरिद–बिक्रीमा मात्रै सीमित नगरी प्राइभेट इक्विटी, भेन्चर क्यापिटल, एन्जल इन्भेस्टर, क्राउडफन्डिङ र प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन (आईपीओ) लगायतका संयन्त्रलाई समेत प्रभावकारी बनाउनुपर्ने उनको भनाइ छ।
अर्यालले आधुनिक पुँजी बजारका यी संयन्त्रलाई प्रभावकारी र सिर्जनशील बनाउन सके ठूलो परिमाणको पुँजी स्वदेशमै परिचालन गर्न सकिने बताए। त्यसका लागि नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास र लगानीकर्ताको आवश्यकता बुझेर नियमन तथा प्रक्रियामा सुधार गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ।
उनले आफू वाल स्ट्रिटमा रहँदा चीन र भारतमा लगानी गर्ने ठूला कम्पनीका प्रमुखहरूसँग भएको छलफलमा नेपालको कमजोर नियमन र साँघुरो बजारका कारण उनीहरू यहाँ लगानी गर्न इच्छुक नदेखिएको अनुभव सुनाए।
छिमेकी चीन र भारतबीच विदेशी लगानी आकर्षित गर्न तीव्र प्रतिस्पर्धा भइरहेको उल्लेख गर्दै अर्यालले नेपालले पनि आफ्नो लगानी वातावरणलाई चुस्त, प्रभावकारी र प्रतिस्पर्धी बनाउनुपर्ने बताए। लगानी सम्मेलनअघि कानून, नियम, विधि र प्रक्रियालाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुकूल सुधार गरे विदेशी लगानीकर्ता आफैं आकर्षित हुने उनको भनाइ छ।
