काठमाडौं । साइबर स्क्याममार्फत हुने मानव बेचबिखन र जबर्जस्ती साइबर अपराधमा संलग्न गराउने गिरोहमाथि निगरानी बढाउन नेपाल प्रहरीले साइबर ब्यूरोअन्तर्गत ‘एन्टी साइबर स्क्याम सेल’ स्थापना गर्ने प्रस्ताव अघि बढाएको छ।
विश्व मानव बेचबिखनविरुद्धको दिवसका अवसरमा मंगलबार काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा प्रहरी महानिरीक्षक दानबहादुर कार्कीले मानव बेचबिखन पछिल्लो समय परम्परागत स्वरूपबाट रूपान्तरण हुँदै ‘साइबर स्लेभरी’ र ‘फोर्स्ड क्रिमिनालिटी’का रूपमा देखिन थालेको बताए।
उनका अनुसार आकर्षक तलब–सुविधासहितको रोजगारीको प्रलोभनमा विदेश पुर्याएर बन्धक बनाउने र डिजिटल माध्यमबाट अनलाइन ठगी तथा साइबर स्क्याममा संलग्न हुन बाध्य पार्ने प्रवृत्ति बढ्दो छ।
‘मानव बेचबिखनलाई अब परम्परागत दृष्टिकोणबाट मात्र हेरेर पुग्दैन,’ कार्कीले भने, ‘यो साइबर, आर्थिक र अन्तर्राष्ट्रिय संगठित अपराधसँग जोडिएकाले अनुसन्धान र नियन्त्रणको दृष्टिकोण पनि त्यहीअनुसार परिवर्तन गर्नुपर्छ।’
उनले अधिकांश पीडित अनलाइन विज्ञापन वा डिजिटल सम्पर्कमार्फत अपराधीको पहुँचमा पुग्ने गरेको उल्लेख गर्दै त्यस्ता स्क्याम सेन्टर सञ्चालन गर्ने गिरोहको पहिचान र नियन्त्रणका लागि ‘एन्टी साइबर स्क्याम सेल’ स्थापना गर्ने प्रस्ताव अघि बढाइएको बताए।
प्रहरीका अनुसार पछिल्ला तीन वर्षमा मानव बेचबिखन तथा ओसारपसारसम्बन्धी ५३० मुद्दा दर्ता भएका छन्। ती घटनामा ७१० जना पीडित रहेकोमा ६१० जना अर्थात् करिब ८६ प्रतिशत महिला तथा बालबालिका छन्। दक्षिणपूर्वी एसिया र भारतबाट उद्धार गरिएका २ हजार ५२ जनामध्ये १ हजार ७८७ जना अर्थात् ८७ प्रतिशत महिला तथा बालबालिका रहेका छन्। संयुक्त राष्ट्रसंघको प्रतिवेदनअनुसार मानव बेचबिखनबाट प्रभावित दक्षिण एसियाली मुलुकमध्ये नेपाल शीर्ष चारभित्र पर्छ।
कार्कीले अबको अनुसन्धान कसुर र कसुरदार पहिचानमा मात्र सीमित नरहने बताए। पीडितले बेहोरेको शारीरिक, मानसिक र आर्थिक क्षतिको समेत अनुसन्धान गरी क्षतिपूर्तिको दाबी अघि बढाइने उनले बताए।
वैदेशिक रोजगारीका लागि विभिन्न मुलुकमा रहेका नेपालीको सुरक्षा र कानुनी सहजीकरणका लागि भारतमा जस्तै खाडी मुलुक, युरोप, अमेरिका र मलेसियामा पनि प्रहरी सहचारीको व्यवस्था आवश्यक रहेको उनले बताए।
