तेहरान- अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग ‘चाँडै’ सम्झौता हुन सक्ने सङ्केत दिएकै भोलिपल्ट इजरायलले इरानको राजधानी तेहरानभरि सैन्य लक्ष्यमा आक्रमण तीव्र पारेको जनाएको छ । यो आक्रमणले कूटनीतिक सम्भावनाभन्दा युद्ध अझै गहिरिँदै गएको स्पष्ट सङ्केत दिएको छ ।
स्थलगत कारबाहीसमेत अस्वीकार नगरिएको अवस्थामा द्वन्द्वले नयाँ मोड लिने चिन्ता बढेको छ । सप्ताहन्तमा इरानका ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण भएपछि तेहरान र आसपास क्षेत्रमा बिजुली अवरुद्ध भएको थियो । त्यसको जवाफमा इरानले इजरायलसँगै कुवेत र साउदी अरबतर्फ नयाँ आक्रमणहरू सुरु गरेको जनाएको छ, जसले द्वन्द्वलाई क्षेत्रीय स्तरमा विस्तार गराएको छ ।
लगातारको युद्धले विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पारेको छ । एसियाका विभिन्न क्षेत्रमा इन्धन अभाव देखिएको छ भने सेयर बजार अस्थिर बनेका छन् । तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढ्दै अमेरिकी बेन्चमार्क डब्लूटीआई प्रति ब्यारेल १०० डलर नाघेको छ भने ब्रेन्ट ११७ डलर आसपास पुगेको छ । इजरायलले दक्षिणी लेबनानमा इरान समर्थित हिजबुल्लाहविरुद्ध आक्रमण जारी राखिरहेको छ ।
यसैक्रममा इन्डोनेसियाले संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शान्ति मिसनमा संलग्न आफ्ना एक सैनिक क्षेप्यास्त्र प्रहारमा मारिएको पुष्टि गरेको छ । युनिफिलले भने प्रक्षेप्यको स्रोतबारे अनुसन्धान सुरु गरेको जनाएको छ । एक महिनादेखि जारी अमेरिका–इजरायल र इरानबीचको युद्धमा धेरै इरानी नेताहरू मारिएको उल्लेख गर्दै ट्रम्पले ‘शासन परिवर्तन’ भइसकेको दाबी गरेका छन् ।
उनले एयर फोर्स वनमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै अब इरानमा ‘पूर्ण रूपमा फरक समूह’ सँग व्यवहार भइरहेको बताए । आगामी हप्तामै सम्झौता सम्भव छ कि भन्ने प्रश्नमा उनले ‘इरानसँग सम्झौता देखिरहेको’ र त्यो ‘छिट्टै हुन सक्ने’ धारणा राखे । तर यसअघि एक अन्तर्वार्तामा उनले इरानको तेल स्रोत नियन्त्रण गर्ने इच्छा व्यक्त गरेका थिए, जसले कूटनीतिक अभिप्रायप्रति थप शङ्का उत्पन्न गरेको छ ।
भूमिगत स्तरमा भने आक्रमण–प्रत्याक्रमण रोकिएको छैन । इजरायलले सोमबार इरानबाट प्रक्षेपण गरिएका मिसाइलहरूको जवाफ दिएको जनाएको छ भने तेहरानका विभिन्न सैन्य संरचनामा प्रहार जारी राखिएको उल्लेख गरेको छ । कूटनीतिक प्रयासहरू पनि समानान्तर रूपमा अघि बढिरहेका छन् । पाकिस्तानले मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्दै साउदी अरब, टर्की र इजिप्टका विदेशमन्त्रीहरूलाई इस्लामाबादमा वार्ताका लागि आमन्त्रण गरेको छ ।
पाकिस्तानका विदेशमन्त्रीले युद्ध अन्त्यका उपायहरूबारे छलफल भएको जानकारी दिएका छन् । उनका अनुसार इरान र अमेरिका दुवैले वार्तालाई सहज बनाउन पाकिस्तानप्रति विश्वास व्यक्त गरेका छन् । यस सन्दर्भमा चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यी, संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसलगायतसँग पनि समन्वय गरिएको बताइएको छ ।
तर इरानभित्र भने अमेरिकामाथि अविश्वास बढ्दो छ । संसद्का सभामुख मोहम्मद बाघेर गालिबफले वासिङ्टनले वार्तालाई ‘धुवाँ पर्दा’ बनाउँदै गोप्य रूपमा जमीनी आक्रमणको तयारी गरिरहेको आरोप लगाएका छन् । उनले इरानी जनताले अमेरिकी फौजको प्रत्यक्ष सामना गर्न तयार रहेको समेत बताए ।
युद्ध अन्त्यका लागि विभिन्न प्रस्तावहरू अघि सारिए पनि अमेरिकाले क्षेत्रमा थप सैन्य उपस्थिति बढाइरहेको छ । युएसएस त्रिपोली पश्चिम एशिया पुगेको छ, जसमा हजारौं मरीन र नाविकहरू तैनाथ छन् । पेन्टागनले सम्भावित स्थलगत कारबाहीका योजना तयार गरिरहेको बताइएको छ, यद्यपि त्यसको औपचारिक स्वीकृति अझै दिइएको छैन ।
यसबीच, युद्धको सबैभन्दा ठूलो असर सर्वसाधारणमा परेको छ । तेहरानका एक कलाकारले निरन्तर राति हुने आक्रमणका कारण ‘शान्तिपूर्ण निद्रा हराएको’ गुनासो गरेका छन्, जहाँ विस्फोटका धक्काले सहर नै काँपिरहेको अनुभव हुने गरेको छ । द्वन्द्व थप चर्किँदै जाँदा इरानले होर्मुज जलडमरूमध्य बन्द गरेको जनाएको छ ।
यो विश्व तेल आपूर्तिको महत्त्वपूर्ण मार्ग हो । कुवेतमा इरानी आक्रमणमा एक भारतीय कामदारको मृत्यु भएको छ भने साउदी अरबले आफ्ना सुरक्षाबलले पाँचवटा ब्यालेस्टिक क्षेप्यास्त्र रोकेको जनाएको छ ।
ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमणका कारण इरानका विभिन्न क्षेत्रमा बिजुली आपूर्ति अवरुद्ध भएको छ । ट्रम्पले यसअघि वार्ता नभए पावर स्टेशनहरूमा आक्रमण गर्ने चेतावनी दिँदै आउनुभएको थियो, जसले हालको तनावलाई थप चर्काएको देखिन्छ ।
